SURHUIZUM-ONLINE
HET VERHAAL VAN SURHUIZUM
 
Surhúster ferline: Familie Van Haersma
 
In de komende drie afleveringen van 'Surhúster ferline' gaan we terug naar de 18de eeuw. Een eeuw waarin de dorpskerk, nog gebouwd in de Spaanse tijd, behoorlijk in verval raakte. Meester Meint Bottema schrijft hierover in 'Ald Surhuzum': Ryklik in ieu lang wie er brûkt wurden foar de tsjerketsjinsten. Mar yn de tiid fan dûmny Johannes Couperus (1720-1777) koe it winliken sa net langer bliuwe. Ja, der soe nedich in nije tsjerke komme moatte. Mar, o, dy minne, minne tiden!
Hie it gewestelik bestjoer yn 1714 de roggemûne net ôfbrekke litten? En gie de feepest net mank mei delgong en earmoede? Wa soe dan oan it bouwen fan in nije tsjerke tinke? En wêr soe it jild weikomme moatte? Né, dêr koe neat fan komme! Wy moatte lykwols de Surhuzumers priizgje. Dat hja, sadree't hja de holle wer wat tille koenen, wol de moed opbrochten om oer it ferbouwen fan de âlde, ferfallen tsjerke gear te gean. Yn it begjin fan 1734 wie it safier. Op 9 febrewaris tekenen trije Feanwâldster timmerlju it bestek en de betinksten. It stiet der wurdlik sa: "Jacob Gerryts, Harmen Dirks en Pijtter Heeres alle Aenn Timmerluijden woonagtig in de Feenwouden als aenneers van bovenstaande werk, aldaar in't bestek gemelt, nemen aan en beloven door kragt deses, hetselve werk op boven gemelde conditiën en op haar gestipuleerde (= fêststelde) tijden te voltrekken voor de somma van duijsent een hondert en seventig car (oli) guld."
 
De 'gestipuleerde' tijden hielden in dat men op 1 maart 1734 moest beginnen met het afbreken en veertien dagen voor mei klaar moest zijn om te kunnen metselen. De plechtige eerste steen legging werd gedaan door de zestienjarige Eelco, de oudste zoon van grietmansechtpaar Arent en Anskjen van Haersma. Het opschrift boven de deur aan de straatzijde getuigd van deze gebeurtenis. "Anno 1734 den 27 april heeft de heer Eelko van Haersma de eerste steen van dese kerk geleidt oud 16 jaer."
 
 
Arent van Haersma werd geboren op 1 februari 1695 in Augustinusga. In 1712, op 17-jarige leeftijd, werd hij grietman van Achtkarspelen. Arent volgde daarmee zijn vader Eelco op, die van 1688 tot zijn overlijden in 1712 grietman van Achtkarspelen was geweest. Op 18 april 1717 trouwde Arent in Jelsum met de 18-jarige Anna (Anskjen) van Doys (1699-1765). Naast Eelco (1718-1793) kreeg het echtpaar nog vijf kinderen; Romelia Maria Doys (1722-1791), Livius Suffridus (1726-1782), Juliana Aurelia (1726-1793), Anna Catharina (1727-1790) en Karel Alexander (1737-1783).
 
De wapenschilden van de families Van Haersma en Doys.
 
Naast een koperen lessenaar schonk het grietmansechtpaar aan de nieuwe kerk ook één van de gebrandschilderde ramen, die gemaakt zijn door de Sneker glazenier Ype Staak. "De brânskildere finsters yn lead, skonken yn 1734 oan de nije tsjerke, kinne wy as in weardige beleanning sjen foar it moedige stribjen fan de Surhuzumers.", schrijft Meester Bottema, "Dizze kostlike finsters siere oant hjoed de dei ta de tsjerke. Yn hiel Achtkarspelen sil men om 'e noch sykje nei mear fan sokke seldsume keunstprodukten út de 18de ieu." In het raam prijken bovenaan twee familiewapens, links het wapen van de familie Van Haersma en rechts dat van de familie Doys. Onderaan staat wie het glas geschonken heeft: "De Hoochwelgeboren Heer Arent van Haersma, Grietman Over Achtkarspelen. Raad ter Admiraliteit van Frieslandt. De Hoochwelgeboren Vrouw Anshjen Doyssijn Hooch welgeboren Huisvrouw. Anno 1734." De ruimte tussen de wapens en het opschrift is gevuld met symbolische voorstellingen.
 
Wanneer de nieuwe kerk klaar was en weer voor de kerkdiensten gebruikt kon worden, is niet bekend. In het kasboek van de diaken Freek Eeskes vinden we alleen dit: "1735. Den 27 November uit die buidel ontvangen in de nieuwe kerk 4-11- (= 4,55)". Meester Bottema schrijft: "Dit soe der op wize kinne, dat op dizze snein yn de lette hjerst de tsjerke ynwijd wurden is. Ut de hege opbringst fan de kollekte - by in gewoane tsjinst om de gûne hinne - falt dúdlik op te meitsjen, dat der op 27 novimber yn Surhuzum wat bûtengewoans te dwaan west hie. De aparte oantekening fan Freerk Eeskes "in de nieuwe kerk" stiet der grif net om 'e nocht!".
 
Arent van Haersma was naast grietman van Achtkarspelen, volmacht op de Landdag, gecommitteerde staat in het Mindergetal, gecommitteerde van de Provinciale Rekenkamer, raad van de Admiraliteit van Friesland en op de Maas. Hij overleed op 16 september 1740 in Augustinusga op 45-jarige leeftijd. Als grietman werd hij opgevolgd door zijn halfbroer Aulus van Haersma, die in 1763 kinderloos stierf, zodat Daniel de Blocq van Haersma, een zoon van zijn halfbroer Arend in zijn plaats grietman van Achtkarspelen werd.
 
Een jaar na de eerste steen legging werd Eelco van Haersma secretaris van de grietenij Achtkarspelen. Een functie die hij tot 1750 bekleedde. Tevens was hij van 1742 tot 1747 winkelier der Oost Indische Compagnie te Makassar en Batavia, in deze laatste plaats trad hij in 1742 in het huwelijk met Susanna Maria Elisabeth Faber (1721-1783). Zij kregen twee kinderen, Anna Catharina Elisabeth (1744-1744) en Arend Willem Frederik (1760-1760). Eelco van Haersma overleed op 11 januari 1793 in Leeuwarden. Mede door het feit dat hun beide kinderen maar kort hebben geleefd, lieten zij hun vermogen na aan de beide Leeuwarder stadsweeshuizen.
 
Inmiddels is het 1962 geworden en is het verbindingsstuk tussen Lustenburg en de Doarpsstrjitte, uitkomende tussen het schoolhuis en de pastorie klaar. Het eindje straat moet alleen nog een naam hebben. Hierover wordt pas in 1965 gesproken, uiteindelijk wordt gekozen voor Van Haersmastrjitte.
 
Kornelis van Dekken
 
28 oktober 2014
 
 
Straatnaambord van de Van Haersmastrjitte
Over Surhuizum Overige rubrieken     Blijf overal op de hoogte
Volg Surhuizum-online via:

Het verhaal van Surhuizum Sport    
Verhalen Activiteiten    
Links Column    
  Over Surhuizum    
  Webgids    
 
 
 
Copyright © 1998-2014 Surhuizum-online.nl